Evangelista Torricelli Kimdir? , Barometrenin İcadı

Bilim r1b 08/01/2021

evangelista-torricelli.jpgEvangelista Torricelli 15 Ekim 1608’de İtalyanın Feanza şehrinde dünyaya geldi, 5 Ekim 1647 in Floransa’da öldü. Açık hava basıncı üstüne yapmış olduğu deneyleriyle tanınan meşhur İtalyan fizik ve matematik bilginidir.

Çocukluğunda matematiğe olan merakıyla dikkatleri çekti. 1627’de Roma’ya giderek, hidrolik biliminin kurucusu ve Galilei‘nin talebesi olan Benedetto Castelli ile beraber çalıştı. 1641’de Galilei ile mektuplaşmaya başladı. Aynı yıl, Castelli nin tavsiyesi üstüne Galile, Torricelli’yi Tuscany’ye çağrı etti. Galile ile görüştükten birkaç hafta sonrasında, Galilei ölünce, Tuscany büyük dükü Torricelli’yi onun makamına belirleme etti. 1644 senesinde geometri ve mekanik üstünde bir kitap yayınladı. Matematik sahasında önemli bir boşluğu dolduran bu kitapta hem de Galile’nin mekanik üstündeki ilk emek vermesi, birbirine bağlı cisimlerin ortak ağırlık merkezleri aşağıya doğru hareket ederken, ani hareket edebilecekleri prensibi bir neticeye bağlanıyordu

precision_barometer.jpgTorricelli, suyun yerine, ondan on üç buçuk kere daha ağır olan civayı (sıvı maden) koymayı akıl etti, bu sayede sütunun yüksekliği aynı oranda kısalmış oldu. Böylece Torricelli ilk barometreyi gerçekleştirmiş oldu; bir ucu tıkalı ve içi civa dolu cam bir boru. Bu boru başaşağı çevrilip açık ucu gene civayla dolu bir küvete daldırılır. Borudaki civanın bir kısmı küvete akar ve civa sütunu borunun içinde aşağı yukarı 760 milimetreye kadar iner. O süre civanın ağırlığı, atmosfer basıncı ile eşdeğer olur. Basınçtan faydalanarak, civa doldurulmuş tüplerle yapmış olduğu deneyler neticesinde, deniz seviyesinde 1cmye düşen basıncı 1033 gr/santimetre olarak tespit etti. Geometri ve mekanik alanındaki fikirlerini ise ilk önceleri kimse önemsemedi. Torricelli hem de hocası Galile’nin teleskobunu ve kendi mikroskobunu geliştirmeye uğraştı.

1643 Torricelli, hava basıncını ölçmek için şimdi cıvalı barometre denilen aygıt buluş etti.

Aynı dönemde, Blaise Pascal, yükselti’yi ölçmek için barometreden yararlanmayı düşündü. Atmosferin ağırlığı, borunun içindeki civanın yüksekliğini belirlediğine nazaran, bu yükseklik, bir dağın tepesinde azalacaktır; dağın tepesinde, hava tabakasının yüksekliği deniz düzeyine nazaran daha azca olduğundan ağırlığı da daha azca olacaktır. Buna nazaran civa sütununun yüksekliği, hangi yükseltide bulunduğumuzu gösterir: altimetre’nin (yükseltiölçer) esası budur.

Sonrasında, atmosferdeki değişmelerin, atmosfer ağırlığını azaltıp çoğaltmakla civa sütununun yüksekliğini değiştirdiği anlaşıldı. Böylece barometre işaretlerine bakılarak hava değişikliği’nin tahmini öğrenilmiş oldu; buna nazaran deniz düzeyinde, 760 milimetre yükseklikteki civa, güzel hava emaresidir. Atmosfer basıncı, havası boşaltılmış kutular olan madeni barometre’lerle de ölçülebilir.

Iyi mi Çalışır?

wheelworks.jpg
Tekerlekli Barometre Emek harcama Diyagramı

Artan hava basıncı civa sütununu hareket ettirir ve sol kolda yükselmesini sağlar. Bu esnada sağ koldaki civa seviyesi de düşer. Oldukça azca hafifçe olan ağırlık civa üstünde yüzer ve onunla birlikte yükselir. Ağırlık ve karşı ağırlığa bağlı ip ve makara aynı bir palanga düzeneği şeklinde çalışır ve beraber hareket derler. Hava basıncı yükseldikçe denge bozulur ve civa yükselir, hava basıncı düştükçe gene denge bozulur ve civa seviyesi alçalır. Bu sayede net ve kati bir ölçüm yapılır.

cistern.jpg
Çubuk Barometre

Çubuk barometrenin emek verme prensibi oldukca basittir. Açık olan sağ hazneye uygulanan hava basıncı deniz seviyesinde en yüksek basıncı alır ve sol koldaki akışkan seviyesi artar. Sol koldaki boşluk ne olursa olsun vakum olmalıdır. Orada eğer bir gaz olursa, sıkıştıkça basıncı yükselir ve itmeye adım atar. Bu da ölçümün gerçek değerinin altında gözükerek yanlış çıkmasına niçin olur.

anwks.jpg
Aneroid Barometre

Vakum kapsülü ‘a’ hava basıncı değişimiyle oldukca küçük ilerlemeyle ‘b’ yayına hareketi taşır. Küçük bir kaldıraç olan ‘c’ , bu hareketi kuvvetlendirerek küçük zincir ‘d’ vasıtasıyla ‘e’ makarasına iletir. Makara üstüne konumlanmış ‘f’ gösterge çubuğu ve ‘g’ dengeleyicisi yardımıyla en doğru sonucu gösterir.

aneroidbarometer.jpg

Yararlanılan Kaynaklar:
http://www.quicksilver-barometers.co.uk/barometer%20info.html
http://www.serdarkalkan.com/toricelli.htm

#barometrenin bulunuşu #Bilim #icad #kimdir
Bir yorum bırak
Mail adresiniz kimseyle paylaşılmayacaktır.