Erno Rubik ve Rubik Küpün İcadı

İcadlar r1b 09/01/2021

Erno Rubik adı tanıdık geldiyse size bunun sebebi büyük olasılık, Rubik Küpüdür. Erno Rubik 13 Temmuz 1944 senesinde İkinci Dünya Savaşı esnasında Budapeşte’de dünyaya geldi. Icat eden, heykeltraş ve prefösör olan Rubik’in babası planör fabrikası olan bir tayyare mühendisi annes ise şairdi.

Academy of Applied Arts and Crafts da mimarlık ve tasarım eğitimi alan Rubik, 1971 den 1975 e değin mimarlık yapmış oldu. Ondan sonra bilimsel nitelikli dünyaya dönüş yaparak Budapeste College of Appilie Arts’da profösör oldu. Boş zamanlarında model tasarlıyor ve üç boyutlu tasarımlar üstünde çalışıyordu. 1980 lerin başlangıcında, “ve oyunlar” adındaki oyun ve bilmece bulmaca dergisinin baş editörü oldu. 1983 de ise mobilya ve oyun tasarladığı Rubik Studio adlı kendi şirketini kurdu. 1990 senesinde Maca Mühendislik Akademisinin başkanı oldu. Burada özelikle yetenekli genç mühendislere ve endüstriyel tasarımcılara destek olmak amacıyla Internasyonal Rubik Vakfını kurdu.

Rubik Küpünü geliştirmekteki aslolan amacı tarihin en oldukça satılan oyuncaklarından birini üretmek değildi. Yapısal tasarım problemi Rubik’in ilgisini çekmişti. Rubik’in küpünde 26 tane minik küp büyük küpü oluşturmaktaydı.1974 senesinde küpün ilk muntazam ve gerçek modelini tamamladığında altı yüzündeki renkleri aynı duruma getirmenin hiçte kolay olmadığının farkına vardı.Küpü yüne aynı biçime getirip getiremeyeceğinden bile güvenilir değildi.

Rubik, oyuncağa Macar patanti almak için 1975 yılı Ocak ayında başvuruda bulunmuş oldu. 1977 senesinde Büyülü Küp Macaristan‘da üretilmeye başlandı.Pazarlama ve tanıtım kampanyalarından yoksun olsa da ilk patlaması Avrupa’da gerçekleşti. Batı bilimsel nitelikli dünyasından da küpe büyük ilgi vardı.

küp

Başvurusuna onay 1997 yılının başlangıcında geldi ve ilk küpler 1977 yılının sonlarında piyasaya çıktı. Ortalama olarak aynı zamanlarda iki şahıs daha benzer patentler için başvuruda bulunmuştu. Rubik’ten bir yıl sonrasında Terutoshi de oninkine oldukça benzeyen bir küp için Japon patenti almaya çalışmıştı. Amerikalı Larry Nichols, Rubikten ilkin parçaları birbirine mıknatısla tutan bir küp için patent almıştı. Nicholsun geliştirdiğini geliştirdiğini satmayı, aralarında sonradan Rubikin küpünün haklarını satın alan İdeal Toy Corporation’ın da bulunmuş olduğu tüm oyuncak fabrikaları reddetmişti.

Macar iş adamı Tibor Laczi küpü keşfeden ve onun daha büyük kitlelere yayılmasını elde eden kişiydi. Laczi birgün kahvesini yudumlarken, bir garsonun elinde küpü görmüş oldu, Amatör bir matematikçi olan Laczinin ilgisini çekmişti bu.

“Rubik odaya ilk adımı attığında çıkarıp para veresim geldi, dilenciden hiçbir farkı yoktu ve oldukça fena giyinmişti. Sadece bir dahi ile karşı karşıya olduğumu biliyordum. Ve dedim ki bunu milyonlara satabiliriz.” Bu sözler Laczi nin Rubik ile görüşmesinden derhal sonrasında söylediği sözlerdi.

Laczi küpü Nünberk Oyuncak Fuarında tanıttı, küple dolaşırkenİngiliz oyuncak uzmanı Kremer ile tanışmayı başladı. Kremer, Rubik Küpünün muhteşem birşey bulunduğunu düşünüyordu.

Laczi ve Kremer ortaklaşa iş yaptılar. Üreticiler ve sektörün diğeri birimleri küpü etkisinde bırakan bulsalarda, hepsinin ortak bir görüşür vardı: Üretilmesi zor ve masraflıydı, halka sunulacak bir bulmaca olmaktan oldukça belirli bir kesime akademisyen zihniyete seslenen bir oyundu.

Yılmayan ikili, yavaş yavaş da olsa yol alıyorlardı. Küpün karmaşık yapısı ve o zamanki Macaristan ekonomik koşulları göz önüne alındığında, bu hiçte kolay bir girişim değildi.

3374_images00

Ayrıca İngiliz matematikçi David Singmaster, küpün ortaya çıkardığı kuramsal problemlerle ve çıkan değişik neticelerle yakından ilgilenmeye başladı. Haziran 1979 da gazeteye bir yazı yazdı. Bu küple ilgili Macaristan dışındaki ilk makaleydi ve dünya genelinde bilimsel nitelikli çevrelerin dikkatini çekmişti.

1980 senesinde Londra, Paris, New York’taki oyuncak fuarlarında küp kimi vakit Erno Rubik in kendisi tarafınca sergilendi. Siparişlerin giderek arttırıyordu.

Rubik Küpüne Macaristanda en önce Büyülü Küp adı verilmişti. 1980 senesinde İdeal Toys küpü Gordion Düğümü olarak adlandırmayı düşünse de Rubik Küpü’ne karar verilmiştir. İdeal Toys telif haklarını alacağı oyuncağın en azından tanımlanabilir bir adı olmasını istedi.Böylelikle Rubik Küpü yaygınlaştı.

Küp fanatikleri kulüpler kurdular. Los Angelaslı olan ve 16 yaşındaki Vietnamlı lise talebesi Minh, Haziran 1982 de Budapeşte de düzenlenen dünya şampiyonasını küpü 22,95 saniyede düzene sokarak kazanmıştır. Küpü çözen en genç kişilerden biri yedi yaşındaki Norveçli Lars-Erik Andersondu. Sık sık küpü çözmeyei başarıyordu. sadece bunu iyi mi yaptığını açıklayamıyordu.

ABD’ya ise ilk mayıs 1980 de ihraç edildi.Macar akrist Zsa Zsa 5 mayıs 1980 de bir hollwod partisiyle Rubik Küpünü Amerikaya tanıttı.1980-1982 yılları aralığında yüzmilyonun üstünde bir satış yapmış oldu.İngilterede 1981 senesinde popüler koleksiyon parçalarından biri, üstünde Prens Charles ve Lady Diana Sprencerin olduğu Rubik Küpüydü.Oddzon tarafınca ABD da meydana getirilen bir ankete gore Rubik adından ve küpten nüfusun yüzde 85 i haberdardı. Küpün herbir tarafında aynı renk olacak halde getirmek için ihtiyaç duyulan minimum sayıdaki hamleye en kısa yola “Tanrının Algoritması” deniyor.Bu sayı elli olarak hesaplanmış olsa da sayının yirmilere değin düşebileceği düşünülüyor. Rubik Küpü için yalnızca bir doğru ve ortalama 43 kentilyon yanlış cevap vardır.Dünya nüfusunun 8 de biri, tarihin en popüler bulmacası ve Erno Rubik in parlak düşüncesi olan Küpü ele almıştır.

3374_images1

Rubik Küpü İngiliz dilinin bir sözcüğü biçimine geldi ve Oxford İngilizce lügat’te yer alarak resmi bir statü kazanmıştır. devrin önde gelen macar yazarlarından Andras Mezey tamamı küple ilgili olan bir müzikal oyun yazdı.

Bununla birlikte kominist rejime eleştirel yaklaşan bu oyun Büyük Budapeşte tiyatrosunda art arda üç sürem oynandı. Küpün internasyonal ünü ve ihracattaki başarısı en sonunda kominizmden kapitalizme geçen Macar ekonomisinin 1981-1985 yılları aralığında değişimine ve libarelleşmesine katkıda bulunan etkenlerdendi.

Almanya Düsseldosrfta frasu schmidtin 1981 senesinde açmış olduğu boşanma davasındaki gerekçeleri içinde eşi Gundarın Küp yüzünden kendisiyle asla ilgilenmemesi ve küple uğraşmaktan bitkin düşüp kendisine asla vakit ayırmaması da vardı.

Oldukca parlak zeka olacaksınız ya da oldukça talihli. Şansınız 43 kentrilyonda bir. Zeka Küpü olarak da malum Rubik Küpünden sizlerin de evinizde var ise bir tane alın elinize başlayın denemeye, bakarsınız yeni bir dünya rekoru çıkar sizden.

Kaynakça:
Tüm Dünya Mayıs 2006 Dergisi

Yazar:Gülbahar Kaplan

#David Singmaster #erno rubik #erno rubik kimdir #Laczi küpü #rubik küpü #zeka küpü
Bir yorum bırak
Mail adresiniz kimseyle paylaşılmayacaktır.